Yazarlar Seyidxan Kurij Mehmûd Xêrîya, Yado Sehdîn Telhê ra va, „ KUR dewê min a, ina do zaf şehîd dayî“
Mehmûd Xêrîya, Yado Sehdîn Telhê ra va, „ KUR dewê min a, ina do zaf şehîd dayî“
| 
| 
Seyîdxan Kurij: Ma wazênî tu bisinasn.
Mehmû Xêrîya: Ez Hecî Mehmud a, mi ra vûnî Mehmud Xêrîya. Ez kuric a, lac Yib Tuapûn a. Ez KUR de dadî xwi ra bîya û heta ewro zi KUR de ciwîyaya.
Seyîdxan Kurij: Ti terteley 1925 de, yanî meselay Şex Seîd de, çend serre bî ? Ti eşkenî ma ri qalbikîr, tu çi dî, çi nidî?
Mehmû Xêrîya Ez meselayî Şexan de 6- 7serre bîya. Waxtigo eskêr ûmê Kur dewicûn ma ra Arif Şekûn va, «Eskêr ûmê biyêren teslîm bîyen ».
Babî mi va, “ Nîye, ma nişînî, teslîm nibênî”.
Babî mi ma girot, ma remay şî Qeldar .
Cuwa pey Arif Şekûn hêna xeber şawit, va, “Kûm biyerû teslîm bo, wi wesîqa geno, hin ço qariş yi nibeno. La kûm mîyer, wesîqa megîr, hukmat ça yi vîn, yi kişen”.
İnay ser ma Qeldar ra da ra ûmê Kur. Ma ûmê şî ver bêr kê Mehmêd Husênî. Cûmîyêrd pîyer vêr bêr kê Mehmêd Husênî de ard pîyeser, pîyerê cûmîyerdûn kêrd zerrê bûnûn yin.
Babî mi ûca ra venda, va, “ Xêrê inî qicûn bîgîr û îta ra şue, wilay hin xêr ma çînû”.
Dadî mi ma girot û remay şî. Eskerûn babî mi û ûmbaz yi girot şî hêt Çewlîg`a. Eskerûn babî mi û ay bîn tê bêrd Qeldar. Cuwa pey Sarê Elkûn ma ri qalkêrd.
Serrê Elkûm vatîyen, “ Piyerê cûmiyêrd Kur ra ard, îta sêr bûn ma de pîyer, pîya gireday, têna babî tu mend, bend qêdîya.Eskerûn egalê babî tu kerd a ke, yi yewnaya girêd, yi xwi bûn ra eşt war û rema. Babî tu rema eskerûn pêra tifîng nay pa, la wi rema hetû çirrê bin Qeldar şi, ma dî. Ma va dê xelisîya, la ti nivûn o per bîn ra, bin Emtax ra eskêr yên. Eskerûn o per bîn ra tifîng nay pa, babî tu qayme vazda, la wi binatê di adir di mend. Wi ûca di kişîya.
Seyîdxan Kurij: Tu va, Leşkerûn cûmiyerdî, teslîm girot kêrd zerrê bûn. La cînî û şima qicî se bî?
Mehmû Xêrîya: Ma a şo şî Çirîs . Çirîs di, ma şî kê Xêl Xêt, ma bî misafir yin. Ma hê zerre di yê, ma dî yew ûme, vêcîya sêr bûnûn û venda va, “Lîya, lîya şima sekên, eskerûn qic Kuricûn pîyer bêrd, bin Emtax di sungu kêrd. Yib Tuapûno yi zi hê tor.
Yi nizûnayn, ma hê kê Xêl Xêt di yê. Ûca qêrî ginay ma ri, ma pîyer bermay. Ma a şo ûca di mênd. La ma hin niftay ûca di vind. Ma sêr sibay wirişt, ma şî Tu . Ma şî resay Tu , ma ya pey kerd puk. Bi puk, bi xedeb, ma ya pey çend tên ûme, la yi puk ra xêniqîyay. O waxt yo cînî ya extîyar sarê xwi kerd berz unîyaya azmînûn ra û va, “La ê tu zi nîyay ê Kemal ser, tu Kemal ra hêna zalim vêcîyay. Na aşmê wisar di ini puk, ini xedeb çû”?
Aşmê nîsûn bî, normal waxt di aşmê Nîsûn di ûna puk nibeno.
Ma yo şo Tu di mênd, rueca bîn ma uca ra zi wirişt û hêt Kur `a ûmê. Ma ûmê sêr Girdbelêk . Sêr Girdbelêk ra warê Qeregual aysayn. Ma dîy ke Qeregual ho sipye keno. Ma va dê eskerûn çadirî xwi îta di kuayî. Ma di tên şawitîg, yi şuêr nizdî ra Qeregual vîn û ma ri yo xeber bîyar.
Ma va, “Şima şuêrîyen nizdî ra vînîyen, eger çadir eskerûnê; hêna agêrîyen û bîyêrîyen. Eger çadir eskerûn nî, ma ri îşaret bikîyen, ma yên”.
İnî wird merdim şî. Yi şî warê Sarcûn Qiringual, uca ra ma ra dest tîyeşûna, va, Biyêren!
Ma şî, ma şî warê Qeregual. Ma Qeregual ra şî warê Bêk . Warê Bêk di zerrê yew xêm di adir kerdib we, tarûm bîbî berz. Ma xwi şa tarûm, ma xwi kerd germin. Ma ûca ra ûme, ma verruec ra ûmê do.Yew çend cûmîyerd zi ma ya bîy, la yi remay, yi nimê do.
Ma ûme şî sêr çardaxê kê Têr, ma dî esker kot ina dueşê Şilbûn. Eskerûn ûca ra tifîng nay ma ya. Qerqurşin ma ver ginay kerrûna, xîç kerrûn peray ginay surat dapîrê mi ri. Surat yay pîyer ser sêliqîya. Hemê Kezûn zi ma miyûn di bi. Hemê pîl bi, wi xwuert bi, 16-17 serre bi. Cînûn ard yo fîstûn da pi ra û miyûn cînûn di nişna rue. Eskêr ûme, dapîrê mi kerd zerrê bûn kê Têr û ring-ring tifîng nay pa. Yin vatîyen de zerre di ço est. Eskêr şi zerre di gêray, ço nidî.
Biray Meh Îsmal Yib Şer ûca di bi. Yi xwi çardax ra eşt war û rema. Eskerûn pê ra tifîng nay pa, la wi rema şi, xêlisîya. M.Emîn Têr ûca zerre di bi, yin hêver wi sungu kerdib, yin des-puncîyes sungî dayib pirye. La yi şî zerre di wi hêna sungi kerd. M.Emîn Têr ûca di merd.
Seyîdxan Kurij: Şima o wexta pey sinî ciwiyayî ?
Mehmû Xêrîya: Eskerûn bûn ma pa çî mayê wêra pîyer vêşnayib. Ma bûn şayin a, ma bin her ra ardî vêşayê, xele yo vêşaye vêtîyen û wêrdîyen. Taleh ra a ser sungî zaf bî. Hemê Kezûn şîn sungûn, yi her ray di yo çiwalê sungûn ardîyen. Pês yin bi, dadî Hemê binê ard şunayn sungûna û sung rûn di potîyen, ma pîyer pîya niştîyen rue û wêrdîyen.
Eskerûn da ma ri, cumîyêrd ma kişt, bûn ma vêşnay, tûnîn zi talûn ma da pirye, pês ma berd. Yo bir kelîcê ma bi, 400 heb kêlîce bîy. Zilf Kar şûnê ma bi. Yi kêlîcê kuêya caverdayî ûmê, şar pîyer berd, ma çim yo tek niginayi. Yo xeber ûmê ke pês ma ho Parsîyûn di yo. Elî ma o waxt binê pîl bi, wi 14-15 serre bi.
Mehîk Mehmûd ma girot, ma şî Parsîyûn. Yo wayê Mehîk Mehmûd Parsîyûn di zewicnaye bîy. Wayê yi kê Mehoş Axay di bîy. M.Mehmud Elî ma ra va, Ti şue vernî pês.
Elî ma şi miyûn pês Parsîyun di 13-14 myeşnê ma dîy. Ma inî myeşnê xwi ardî do. A ser do di çere zafib. Dadî mi inî myeşnê ditîyen, ma pê îdarê kêrdîyen.
Dadî mi vatîyen ke yew mude cuwa pey Ehmed Axa ûme,va, „Perê mi Yib ser di bîy. Yi inî myeşnê şay xwi ver, bêrd. Ma bermay, ma zuray, ma da xwi çaqe ri , ma çarna, niçarna ; yi myeşnê bêrd. Ay myeşnê zi ûca di sîyagûn bîy, ti ra yo tek nixêlisîyay.
A ser hetûn payîz ma do di mênd. Payîz dapîrê ma ûmê, ma bêrd Xarpîyet. Ma 6-7 sêr Xarpîyet di mênd, cuwa pey ma hêna ûmê Dow.
Seyîdxan Kurij: Kur ra çend tên kişîyayî, ti namê înan zûnî?
Mehmû Xêrîya: KUR ra pîyer piya 33 tên kişîyay.Têna 12 tên ma Nebûn ra kişîyay. Yo Babî mi Yibrahîm Tuapûn bi, Silemûn, Îsmal, Mewlid, Wisif Tuapûn, M.Emîn.Yibrahîm Xelîl, Evdilcelîl, Cafer Axa û Lacî yi Xalit
Binatûn ra Arif, Melek, Elî û Sultan Şekûn, Musa û Paşay Kezûn.
Êlûn ra di qicî Şex Doryeş Efendî, yo Mistik û yo zi Fevzî bi; yo zi Mehmed Şerîf bi.
Seyîdxan Kurij: Erfûn û Bekûn ra ço nikişîya?
Mehmû Xêrîya: Nîye, yi niûme dest, yi remay.
Bekûn ra Tahîr Mehmudûn va, “Teslîm miyebîyen, şima piyerin kişên”. Arif Şekûn yo tifing na tahîr a, qerqurşin binate puncê yi ra şi.
Arif va, “ Ti sinî niverdên ma teslîm bi”. Yew merdim Şekûn bi, nûmê yi Elî Çawiş bi. Elî Çawiş va, “Biyêrên teslîm bîyen, ez şima serbest verradûna”.
Erfûn û Bekûn bawerîyê xwi pê niard, yi remay ay bîn şî teslîm bî û kişîyay.
Seyîdxan Kurij: Şima wext ke Dew de byî, Yadoû emabzî xo qet amenî Dew?
Mehmû Xêrîya: Belê, mi bi xwi Yad û ûmbaz yi dîy. Yo ray yi ûmê îta KUR, Yado brindar bi. Yi ûmê bin bûnûn kê Evdilcelîl di mênd. Yo qeflê Fîrarûn bi. Fîrar welat cuar,(Guenîg) zi pa bîy. Pîl yin Sehdîn Telhe bi. Yi kotî myûn do, co û xele da arîye, da astiwarûn xwi.
Têr şi Yado het, ti ra va, “Yado merdimûn şima tiway ma ya niverda, her xî ma da arîye da astiwarûn xwi”.
Sey inkê yeno mi vîr, Yado venda Sehdîn Telhê da û ti ra va, “ Sehdîn ina do, do yê min a. Merdim yin kîşîyay. Ti qariş ina do bî, ma êr cîye ser kuênî.
İSehdîn Telhê venda ûmbazûn xwi da, yin ra va, “ Şima qariş ina do mêbîyen”.
Yo ray ma ware di bîy, warê pêkerûn. Hûnc yo qeflê fîrarûn ûme ver çirê Valîyer. O hay de eskêr ûmê ware. Yo qumandan cendirmûn bi, nûmê yi sadik Beg bi. Fîrarûn tifîng nayib pa yo hak yi berdib, yo mendib. Wi çiray niftayn şuer fîrarûn ser. Fîrar şîn ,wi hûma ûmen, vatîyen, “ Şima qey xeber mi nida?”
Sadik Beg zaf zalimib, adir vêtîyen, fîrar bişîn kûm do, wi fîrarûna pey şîn a do û heqaret ûzulum kerdîyen dewicûn.
Sadiq Beg pa eskerûn xwi ya a şo ware di mênd, fîrar zi vêr çirê Valîyer di mênd. Binate di yo kîlometre mesafe bi. Eskêr şo niftay şuêr fîrarûn ser, ser sibay şi cay yin dîy, ûmê dewicûn ra va, “ Şima qey xeber mi nida?”
Sadik Beg Mehîk Mehmud zi xwi ya berd.
Mehîk Mehmûd vatîyen, „Ez berda Gexe, gaz na mi pirnika, tay mend pirnikê mi ti ra kiro.
Öner, paylaş